Griekse tragedies en komedies

Griekse tragedies en komedies

Tragedies en Komedies

Het Klassieke Griekse Theater; toneelstukken die in de 5e eeuw voor Christus zijn geschreven. Daarvan zijn 32 tragedies en 11 komedies bewaard gebleven. Nog steeds worden deze stukken veel gespeeld, en niet alleen in Griekenland, maar over de hele wereld. Ze zijn nog steeds actueel.

Komedie, betekent eigenlijk “Optochtlied”, een vrolijke stoet van aangeschoten mensen.Komedie wekt de lachlust op, omdat iemand een fout begaat of omdat iemand de slechte kanten van zijn karakter toont. De onderwerpen van de komedies waren ontleend aan actuele gebeurtenissen en de politiek. De Goden spelen daarin altijd een grote rol om de conflicten op te lossen.

Tragedie wordt ook wel Drama genoemd en dat betekent “handelen”. Het gaat altijd om een ernstige handeling. Iets wat niet goed afloopt.
De onderwerpen van de tragedies, waren ontleend aan de mythologie en geschiedenis. De mythische verhalen zijn eeuwenlang mondeling overgeleverd, voorgedragen door zangers en onder elkaar verteld. In de 8e eeuw zijn vele van deze verhalen opgeschreven, waarvan alleen de Ilias en de Odyssee van Homerus bewaard gebleven zijn. De heldendaden in de oorlog om Troje, maar ook de tragische familiegeschiedenissen van het koningshuis van Atreus en Thebe waren een dankbaar onderwerp.

Oorsprong
Van huis uit was het theater een Godvruchtig oord, de plaats voor de Dionysoscultus.
Deze God, de God van de bezieling, “het enthousiasmos”, de wijn, de extase en de levenskracht werd oorspronkelijk op de Peloponnesos aanbeden met sportwedstrijden, zang en dans.
Tegen de 6e eeuw v. Chr.waren deze feesten uitgegroeid tot religieuze festivals.

Het koorlied dat ter ere van Dionysos gezongen werd “de dithýrambos” had een verhalend karakter en al werd Dionysos eer bewezen in het lied, de inhoud van het verhaal hoefde niet per se met hem te maken te hebben. De zangers zongen en dansten in een kring rond het altaar. Vandaar dat de oorspronkelijke vorm van de orchestra in het theater rond is zoals dat in Epidavros nog bewaard is gebleven.
Op een gegeven moment maakte de leider van het dithýrambekoor zich los van de groep en ging een individuele rol spelen. Toen is het theater ontstaan. Uit deze vroegste periode waarin slechts 1 acteur met het koor optrad zijn geen stukken bewaard gebleven.
Later hebben de dichters meerdere acteurs toegevoegd.

In de beroemde 5e eeuw voor Chr. waren er vele Tragedie- en Komediedichters, alleen zijn niet van allen stukken overgebleven.
De overlevering laat ons nog slechts de toneelstukken na van 3 tragedie-dichters; Aischylos, Sofokles, en Euripides en 1 komedie-dichter; Aristofanes.

Nu
Je kunt hedendaagse opvoeringen van deze toneelstukken iedere zomer in het theaterfestival van Epidavros in het antieke theater van Epidavros beleven.

Theater van Epidavros

Theater van Epidavros

Het best bewaarde antieke theater van Griekenland werd in 350 voor Christus gebouwd als onderdeel van het Asklepiosheiligdom.
Elke zomer spelen theatergroepen de oude Griekse tragedies en komedies in dit theater.
Voor acteurs is het de ultieme beleving om eens in dit theater te mogen spelen.
Op vrijdag- en zaterdagavond stroomt het theater vol met toeschouwers uit heel Griekenland en het is een overweldigend gezicht als de zon achter de bergen verdwijnt en de spelers in processie uit het pijnboombos opkomen.

Dit immense openluchttheater ligt op 14 km ten westen van Archaia Epidavros en 25 km. ten oosten van Nafplion bij het dorp Ligourio.
Het theater biedt plaats aan 14.000 toeschouwers op 55 rijen roze en grijze stenen banken, die tegen de berg Kynorthion aangevleid liggen.

De akoestiek van het theater is perfect. Als u vanaf de “orchestra”( het ronde speelvlak met een diameter van 20,3 meter) zachtjes fluistert naar de bovenste rijen is ieder woord verstaanbaar.
Het toneelhuis achter de orchestra diende als kleedkamer, foyer en dekor.
In het midden van de orchestra ligt een marmeren plaat, de thymele, het altaar van Dionysos, de God van de levenskracht.
Het koor van de Dionysische eredienst en later de toneelstukken danste en zong in de orchestra.
Vanuit verschillende plaatsen in Argolida gaan bussen naar de voorstellingen en na afloop kunt u weer met dezelfde bus terug.

Het is echter ook aan te raden om het hele complex ook overdag te bezoeken.
U kunt dan ook het kostuummuseum en het Asklepiosheiligdom bezoeken.
Het kostuummuseum heeft een permanente expositie van de originele kostuums van het Nationale theater, ontworpen voor de klassieke tragedies en komedies.

Trojaanse vrouwen

Trojaanse vrouwen

Theater in Epidavros, Trojaanse vrouwen

Massa’s mensen stromen aan vier zijden het theater binnen. In de diepte zie ik een krioelende menigte die zoekt naar een goede plaats, zich tussen de rijen door wringend. Ik ruik parfums en zweet. De poort ging 45 minuten later open, waardoor iedereen nu tegelijk voor de Paradoi van het immense theater staat. Het regende en in spanning wachtten we of er gespeeld zou worden of niet. Paraplu’s, plastic zakken en kussentjes beschermden tegen de druppels. Ik werd gewoon nat, had niet nagedacht over bescherming tegen regen. Zelden regent het hier in de zomer, hoewel ik al eens heb meegemaakt dat een voorstelling daarom afgelast werd. De acteurs zagen we over het acteurspad teruglopen naar de kleedkamers. “Oh, ze gaan niet spelen”, ging er door de menigte. Even later liepen sommige acteurs weer richting theater. “Ah, ze gaan spelen.” Bij heen opluchting, bij terug teleurstelling.
“Het duurt zo lang omdat ze alle kussentjes droogmaken” zegt een vrouw. De opmerking gaat als gerucht de menigte door en worden waarheid. Eindelijk mochten we naar binnen, alles is nat, de trappen glad, en de stenen banken voor het eerst niet heet. Ik stond vooraan en heb een mooie plaats bemachtigd. De zonsondergang heb ik gemist door het late uur en ik ben benieuwd of ik de één dag oude volle maan door het wolkendek zal zien verschijnen in het zuid-oosten.

Verwachting
11.000 mensen komen naar Trojaanse vrouwen kijken, één van de meest tragische stukken die er bestaan. De stad Troje brandt, alle mannen gaan dood en de vrouwen worden verkracht en als slavinnen verdeeld onder de brute Griekse machthebbers. Eén en al angst, woede, onmacht, verdriet en verslagenheid.
Op televisie kijk ik niet meer naar films waarin moord en doodslag hoogtij viert. Ik kan het niet meer aanzien, om voor mijn plezier en ontspanning naar gruwelijkheden te kijken. Toch zit ik hier vol verwachting wat de voorstelling me zal brengen. Dit is Euripides, we zien geen moord, we horen van Talthybios , de boodschapper, dat er gedood wordt. We zien, horen, voelen, alles wat er in de vrouwen, de slachtoffers omgaat.

Hoe zal KOBE dit stuk brengen, daar gaat het om, want we kennen allemaal het verhaal, we hebben het ettelijke malen gelezen en gezien. Met welke beelden, met welke muziek en spel weten ze me te raken, zodat dit stuk me nu iets te vertellen heeft.

Dichtbij
Terwijl de lichten nog branden en de laatste toeschouwers binnenlopen speelt een jongetje met een bal, uit alle hoeken komen andere kinderen meespelen. Ze zijn één van ons, het zijn mijn buurkinderen. Ze spelen voor een ingestort en verbrand huis. Het leven versus de dood. Dan gaat het alarm en horen we bombardementen. Ik zie meteen beelden van oorlog, zoals ik die ken uit documentaires, dit is echt, dit hebben mijn ouders meegemaakt. Het koor van vrouwen wordt door soldaten aan hun haren uit het publiek gesleept en op een hoop gegooid. Dit gaat over ons, ik zou één van hen kunnen zijn. Ik zie de beelden van de gevangenen in Sebrenica, nog zo kort geleden bij ons in Europa.

Hecabe verliest al haar kinderen en kleinkinderen en wordt als slavin aan Odysseus toegewezen, die ze haat. Een ondraaglijker leed is niet voorstelbaar. Alle vrouwen, jong nog, vertellen over hun verloren kinderen, verkrachtte dochters, gesneuvelde mannen. Bij de éen zijn de borsten afgesneden, pure machtswellust, bij een ander zijn haar man en kinderen voor haar ogen afgeslacht en zijzelf daarna verkracht. Hoe komt een mens zo ver van zijn mens-zijn verwijderd dat hij dat doet.

Alle vier de actrices van de grote rollen, Hecabe, Cassandra, Andromache en Helena spelen fantastisch goed. Helena heeft een uitzonderingspositie in deze voorstelling, zij is geen slachtoffer, zij denkt alleen aan zichzelf, niet aan wat zij heeft aangericht, zij is even bruut als de mannen en buit haar schoonheid uit om de zwakke plek van Menelaos te raken. Het lukt haar, hij valt weer voor haar, zodat zij als enige ongeschonden uit deze hel komt.
Het koor van vrouwen was prachtig in beeld gebracht, herkenbaar met de oude mannenjassen over hun jurken, in groepjes elkaar beschermend, op een rij voor de geweren van de soldaten, ik zag de beelden van de concentratiekampen. We zagen al hun wanhoop en moed, als ze door het kordon van soldaten heen drongen op risico van afgeslacht te worden.

Deze voorstelling vertelt ons van de gruwelijkheden, waartoe we nog steeds in staat zijn, vertelt ons wat mensen, mensen aandoen, of moet ik zeggen wat beestachtige mensen, mensen aandoen.
Dat mogen we nooit vergeten en door ons te herinneren, door één van hen te zijn, weten we dat we allemaal één zijn met recht op liefde en leven.